YUMURTALIK KİSTLERİ İYİ HUYLU MU ? KÖTÜ HUYLU MU NASIL ANLAŞILIR? YUMURTALIK KİSTLERİ KANSERE ÇEVİRİR Mİ?
Yumurtalıklar diğer organlara göre belirti verme açısından daha fakirdirler. Çoğu kez bir çok büyümelerine rağmen hiçbir şikayet yaratmazlar ve ancak rutin kontroller esnasında fark edilirler.
Aşağıdaki resimde 22cm boyutuna kadar ulaşmasına rağmen hastada karında şişkinlik harici bir şikayet yaratmamış olan iyi huylu bir over kistinin ameliyatla çıkarılması izlenmektedir.
Yumurtalık kistlerinin en sık belirtileri:
- Adet düzensizlikleridir (En sık verdikleri belirtidir) ,
- Karında şişlik,
- Karın veya kasık ağısı,
- Sindirim sitemi bozuklukları (kabızlık, ağrılı dışkılama),
- İdrar yolu şikayetleri (sık idrara çıkma) gibi özgün olmayan (non-spesifik) belirtilerdir.
Over kisti dışındaki pek çok durum da benzeri şikayetler yarattığından, bu tür yakınmaları olan kişiler genelde durumlarını önemsemezler.
Çok fazla büyümeyen bir over kisti karın boşluğu içerisinde kendine rahatlıkla yer bulabileceği için bir şişlik yapmaz.
Ağrı, over kirstlerinde görülen nadir bir bulgudur. Eğer ağrı varsa bu kitlenin büyüdüğünü, iltihaplandığını ya da bir endometriozis probleminin de olabileceğini gösterir.
Yumurtalıkta kistleri olan kişilerde nadiren kistlerin kendi etrafında dönmesi (“torsiyon”) veya patlaması (“rüptür”) şiddetli ağrı ve akut karın tablosuna yol açabilir. Bu problemler halk arasında “kistin patlaması veya kistin kanaması” olarak adlandırılmaktadır. Akut karın ağrısı yapan bu durumlarda acil ameliyat gerekebilir.
Kistler mesaneye baskı yaparak sık idrara çıkma, “rektum” denilen barsağın son kısmına bası yaparak kabızlık veya ağrılı dışkı yapma şikayetlerine neden olabilirler. Zaman zaman da iştahsızlık, kilo kaybı, hafif bulantı gibi sindirim sistemi yakınmaları olabilir.
Unutulmaması gereken nokta, yumurtalıktaki kistlerin çok farklı türlerinin olduğu ve yarattığı şikayetlerin türüne bağlı olabileceğidir.
Yumurtalık Kistleri Nasıl Teşhis Edilir?
Over kistleri, genelde rutin muayeneler veya başka bir sebepten dolayı yapılan jinekolojik muayene ve jinekolojik ultrasonografiler sonucunda saptanırlar.
Yumurtalık kistlerinin iyi veya kötü huylu oldukları nasıl anlaşılır?
Kistlerin iyi huylu olup olmadığının değerlendirilmesinde;
- Hastanın yaşı, (ileri yaşlarda veya menopoz sonrası kötü)
- Kitlenin büyüklüğü ve şekli, (büyük ve düzensiz görünümde ise kötü)
- Basit kist ya da solid (içi katı) yapıda oluşu, (komplike kist ise kötü, basit kist ise iyi)
- Etrafa yapışık olup olmadığı (yapışık ise kötü)
- Hassasiyet olup olmadığı önemlidir.
Pelvik ultrasonografide saf kist görünümünde olan ve 5-6 cm’den küçük çapta olan kistlerin iyi huylu (selim) ve fonksiyonel kist olma olasılığı yüksektir.
Ultrason muayenesinde içinde papillomatöz (karnıbaharımsı) çıkıntıları olan, solid yapılı, 5-6 cm’den büyük, batında asit (sıvı birikimi) yapan, çevre dokulara yapışık (immobil), böbreklerde “üreter” denen idrar kanalına bası yaparak genişlemelere (hidronefroz) sebep olan kistlerin kötü olma olasılığı yüksektir.
Ayrıca menopoz sonrası (postmenopozal dönemde) ortaya çıkan kistler de kötü huylu olma potansiyeline sahiptir.
Tanıda hastanın ve kitlenin durumuna göre bazen bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans (MRI), hormon tetkikleri ve kanda tümör belirteçleri (tumor marker’ları) incelenerek tedavi için bir karara varılır.
Tumor Markerları (tümör belirteçleri) Nedir?
Yumurtalık kistlerinin durumlarını ve gidişatını izlemek için kanda bakılan tümör belirteçleri (tumor markır’ları) önemlidir. Tumor markerları arasında en sık olarak Ca 125, Ca 15-3, Ca 19.9, kullanılmaktadır.
Yandaki resimde 25 cm boyutuna kadar ulaşmasına rağmen hastada karında şişkinlik harici bir şikayet yaratmamış olan iyi huylu bir over kistinin ameliyatla çıkarılması izlenmektedir.
(Yandaki resimde vajinal yolla yapılmış bir ultrasonda over kirsti görünümü izlenmektedir).
Yumurtalık Kistleri (Over Kistleri) iyi huylu mu? Kötü huylu mu nasıl anlaşılır?
Kistin İyi veya Kötü Huylu Olduğu Nasıl Anlaşılır?
Değerlendirmede dikkate alınan bazı kriterler şunlardır:
- Hastanın yaşı (ileri yaş ve menopoz sonrası risk artar),
- Kistin boyutu ve yapısı (büyük ve düzensiz olanlar risklidir),
- Basit veya katı yapıda olup olmadığı (katı yapılar daha riskli olabilir),
- Çevre dokulara yapışık olup olmadığı,
- Hassasiyet durumu.
Ultrasonda 5-6 cm’den küçük, basit görünümlü kistler genellikle iyi huyludur. Solid (katı) yapıdaki, düzensiz görünümlü, büyük, çevre dokulara yapışık ve karın boşluğunda sıvı birikimi yapan kistler ise kötü huylu olma ihtimali taşır. Özellikle menopoz sonrası ortaya çıkan kistlerde risk daha yüksektir.
Gerekli durumlarda bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans görüntüleme (MRI), hormon testleri ve kanda tümör belirteçlerine (marker) bakılarak tanı kesinleştirilir.
Yumurtalık kisti tanısında yapılan testler nelerdir?
- Pelvik muayene.
- Pelvik ultrason.
- Kan testleri (CA-125 ve diğer tümör belirteçleri testi dahil).
- Hamilelik testi.
- Hormon seviyelerini ölçen testler.
- BT (Bilgisayarlı Tomografi) taraması.
- MR (Manyetik Rezonans) görüntüleme.
- Laparoskopi
Kist Nedir?
Kist, temel olarak içinde sıvı bulunan küçük keseciklere verilen genel isimdir. Kistler, çevresindeki dokulardan kendilerini ayıran ve “kist duvarı” olarak bilinen bir zarla çevrilidir.
Yumurtalıklarda oluşan kistlere tıp dilinde “over kistleri” denir. “Over” kelimesi yumurtalık anlamına gelir. Halk arasında kist kelimesi bazen yanlışlıkla “kirst” şeklinde telaffuz edilebilir.
Kistler, genel olarak iyi huylu (selim) veya kötü huylu (neoplastik, kanseröz) olarak iki ana gruba ayrılır.
Yumurtalık Kistleri Nasıl Anlaşılır?
Pek çok kadın yaşamının bir döneminde yumurtalık kistleri ile karşılaşabilir. Çoğunlukla belirti vermeyen bu kistler, genellikle rutin jinekolojik muayeneler sırasında tespit edilir.
Çoğu zaman zararsız olan bu yapılar, toplumda yanlış bir şekilde kanser riski ile ilişkilendirilip gereksiz endişelere yol açabilmektedir.
Yumurtalık Kistlerinin Diğer Organlardan Farkı
Yumurtalıklar, gelişimsel olarak çok çeşitli hücre tiplerini içinde barındıran organlardır. Bu özellikleriyle vücuttaki diğer organlardan ayrılırlar. Ayrıca hormonlara duyarlı yapıları sayesinde büyüyebilir veya kistleşebilirler.
Kistler Nasıl Oluşur?
Vücudumuzda sürekli hücre yenilenmesi olur; eski hücreler ölürken yenileri oluşur. Hücreler çeşitli miktarlarda sıvı salgılar. Eğer bu sıvılar yeterince emilemez ve doku içinde birikirse, ödem oluşur. Ödem genellikle şişlik şeklinde kendini gösterir.
Biriken sıvılar bir zarla çevrildiğinde ve kesecik halini aldığında ise buna kist denir. Beyin, karaciğer, akciğer gibi birçok organda kist görülebilir. Yumurtalık dışındaki organlardaki kistler genellikle işlev bozukluklarına neden olurken, yumurtalık kistlerinin çoğu uzun süre belirti vermeyebilir.
Yumurtalık Kisti Tedavisi ve Uygulama Yöntemleri
Yumurtalık kistlerinin tedavisi, kistin tipi, büyüklüğü, hastada yarattığı şikâyetler ve kişinin yaşı gibi faktörlere bağlı olarak planlanır. Küçük ve basit kistler genellikle herhangi bir tedaviye gerek kalmadan, birkaç adet dönemi içinde kendiliğinden kaybolabilir. Bu gibi durumlarda genellikle “takip” yöntemi benimsenir ve hastalar belli aralıklarla ultrasonla izlenir. Yeniden kist oluşumunu önlemek için doğum kontrol hapları tercih edilebilir. Ancak, büyük boyutlu, şikâyete yol açan, yapısal olarak karmaşık veya kansere dönüşme riski bulunan kistlerde cerrahi müdahale gerekebilir. Kapalı yöntem olarak bilinen laparoskopi, bu tür operasyonlarda sıkça kullanılırken, daha zor vakalarda açık cerrahiye başvurulabilir. Tedavide esas amaç, şikâyetleri azaltmak, komplikasyonları engellemek ve üreme sağlığını korumaktır.
Başlıca Tedavi Yöntemleri:
- Takip ve gözlem: Küçük ve belirti vermeyen kistler, düzenli ultrason ve doktor kontrolü ile izlenir.
- Hormonal tedaviler: Yeni kist oluşumunun önüne geçmek için doğum kontrol hapları kullanılabilir.
- Ağrı kesiciler: Kistlerin neden olduğu ağrıların hafifletilmesinde kullanılır.
- Laparoskopi: Küçük ve iyi huylu kistlerin çıkarılmasında tercih edilen kapalı cerrahi yöntemdir.
- Laparotomi: Büyük, karmaşık ya da kötü huylu olma ihtimali olan kistlerde uygulanan açık cerrahi yöntemdir.
- Endometriozis tedavisi: Endometriozise bağlı oluşan kistlerde özel tedavi yaklaşımları uygulanır.
- Polikistik over sendromu (PCOS) yönetimi: Hormon dengesinin sağlanması ve kistlerin kontrol altına alınması amacıyla tedavi düzenlenir.
- Kanser şüphesinde onkolojik yaklaşım: Malignite riski olan kistlerde kapsamlı inceleme yapılarak uygun cerrahi ve tedaviler uygulanır.
Yumurtalık Kistlerinin Belirtileri
Yumurtalık kistleri genel olarak iki gruba ayrılır: kötü huylu (malign) ve iyi huylu (benign) kistler. En sık rastlananlar iyi huylu kistlerdir.
Yumurtalıklar belirti verme açısından diğer organlara göre daha sessizdir. Çoğu zaman kist büyüse bile şikayet yaratmaz ve yalnızca kontrollerde fark edilir.
Olası belirtiler şunlardır:
- Adet düzensizlikleri (en sık görülen belirtidir),
- Karın bölgesinde şişlik,
- Karın veya kasık ağrısı,
- Sindirim sorunları (kabızlık, ağrılı dışkılama),
- İdrar şikayetleri (sık idrara çıkma).
Bu şikayetler, başka rahatsızlıklarda da görülebildiği için genellikle önemsenmez. Küçük boyuttaki kistler karın boşluğunda rahatça yer bulabildiği için çoğunlukla şişlik yapmaz. Ağrı nadirdir ve genellikle kistin büyümesi, iltihaplanması veya endometriozis gibi başka bir durumun varlığında ortaya çıkar.
Nadiren kistler kendi etrafında dönebilir (torsiyon) veya patlayabilir (rüptür). Bu durumda şiddetli karın ağrısı gelişir ve acil cerrahi müdahale gerekebilir.
Kistler, mesane ve bağırsaklara baskı yaparak sık idrara çıkma, kabızlık veya ağrılı dışkılama gibi belirtiler de verebilir. Zaman zaman iştahsızlık, kilo kaybı ve bulantı da görülebilir.
Yumurtalık Kistleri Nasıl Teşhis Edilir?
Over kistleri çoğunlukla rutin jinekolojik muayene veya ultrasonografi sırasında tesadüfen saptanır.
Kistin İyi veya Kötü Huylu Olduğu Nasıl Anlaşılır?
Değerlendirmede dikkate alınan bazı kriterler şunlardır:
- Hastanın yaşı (ileri yaş ve menopoz sonrası risk artar),
- Kistin boyutu ve yapısı (büyük ve düzensiz olanlar risklidir),
- Basit veya katı yapıda olup olmadığı (katı yapılar daha riskli olabilir),
- Çevre dokulara yapışık olup olmadığı,
- Hassasiyet durumu.
Ultrasonda 5-6 cm’den küçük, basit görünümlü kistler genellikle iyi huyludur. Solid (katı) yapıdaki, düzensiz görünümlü, büyük, çevre dokulara yapışık ve karın boşluğunda sıvı birikimi yapan kistler ise kötü huylu olma ihtimali taşır. Özellikle menopoz sonrası ortaya çıkan kistlerde risk daha yüksektir.
Gerekli durumlarda bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans görüntüleme (MRI), hormon testleri ve kanda tümör belirteçlerine (marker) bakılarak tanı kesinleştirilir.
Tümör Belirteçleri Nedir?
Yumurtalık kistlerinin takibinde kanda bakılan bazı tümör belirteçleri önemlidir. En sık kullanılanlar CA-125, CA 15-3 ve CA 19-9’dur. Bu testler, kistlerin seyrini ve olası risklerini değerlendirmede yardımcıdır.
Sık Sorulan Sorular
Yumurtalık Kisti Hangi Yaşlarda Görülür?
Yumurtalık kistleri, ergenlikten menopoza kadar olan dönemde ortaya çıkabilir. Özellikle doğurganlık çağındaki kadınlarda daha yaygındır. Hormonal değişimler, yumurtlama problemleri ve bazı sağlık sorunları, kist oluşumunda rol oynar. Ergenlikte başlayan adet döngüsü ve menopoz öncesindeki hormonal değişimler, kistlerin ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir.
Yumurtalık Kistlerinin Kanser Riski Var mı?
Çoğu yumurtalık kisti iyi huyludur. Ancak menopoz sonrası dönemde görülen kistlerde kanser olasılığı biraz daha yüksektir. Bu nedenle, düzenli doktor kontrolleri ve gerekli tetkikler önem taşır.
Yumurtalık Kisti Gebeliğe Engel Olur mu?
Pek çok yumurtalık kisti, çocuk sahibi olma yeteneğini etkilemez. Ancak, Polikistik Over Sendromu (PCOS) veya çikolata kisti (endometrioma) gibi bazı kist türleri yumurtlamayı zorlaştırabilir ve hamile kalmayı güçleştirebilir.
Yumurtalık Kisti Adet Düzensizliği Yapar mı?
Bazı yumurtalık kistleri hormon dengesizliklerine neden olarak adet döngüsünde düzensizlik yaratabilir. Özellikle işlevsel kistlerde bu tür belirtiler görülebilir.
Yumurtalık Kistleri Kendiliğinden Kaybolur mu?
Birçok işlevsel kist, birkaç adet döngüsü içerisinde kendiliğinden küçülerek kaybolabilir. Ancak büyük ya da karmaşık yapıda olan kistlerde doktor değerlendirmesi ve tedavi gerekebilir.
Yumurtalık Kistleri Kilo Artışına Yol Açar mı?
Bazı kistler hormon dengesini bozarak kilo artışına katkıda bulunabilir. Ayrıca, iri kistler karında şişkinlik hissine sebep olabilir.
Yumurtalık Kistleri Hangi Dönemde Daha Sık Görülür?
Üreme çağındaki kadınlarda yumurtalık kistlerine daha sık rastlanır. Menopoz sonrası dönemde saptanan kistlerde ise daha dikkatli inceleme yapılması gerekebilir.
Yumurtalık Kisti İlaçla Tedavi Edilebilir mi?
Hormonal ilaçlar, özellikle doğum kontrol hapları, yeni kistlerin oluşumunu engellemeye yardımcı olabilir. Ancak var olan kistlerin tedavisinde her zaman ilaçlar etkili olmayabilir.
Yumurtalık Kisti Nasıl Anlaşılır?
Çoğu yumurtalık kisti jinekolojik muayene sırasında veya ultrason gibi görüntüleme yöntemleriyle tespit edilir. Gerektiğinde kan testleri veya ek görüntüleme teknikleri de kullanılabilir.
Yumurtalık Kisti İçin Ameliyat Gerekir mi?
Ameliyat, büyük, karmaşık, şikâyete yol açan veya kansere dönüşme riski taşıyan kistler için tercih edilir. Küçük ve basit yapılı kistler genellikle cerrahi müdahale gerektirmez.
Yumurtalık Kisti Patladığında Ne Olur?
Bir kist patladığında, aniden başlayan ve şiddetli ağrıya neden olabilir. Bazı durumlarda iç kanama riski doğabilir ve bu gibi durumlarda acil tıbbi yardım almak gerekir.
